RARITEITEN KABINET

Het Rariteitenkabinet is het afstudeerproject van Robin van Vemde voor de opleiding Architectuur aan ArtEZ in Arnhem en werd bekroond met de eerste prijs van Archiprix Nederland 2026.

Lees het juryrapport hier

In een wereld die steeds geconstrueerder, rationeler en efficiënter wordt, dreigt onze mentale rijkdom te verarmen. Ook architectuur lijkt zich steeds vaker te onderwerpen aan functionele en economische doelmatigheid, waardoor haar poëtische, filosofische en verbeeldende kracht naar de achtergrond verdwijnt. Socioloog Max Weber omschreef dit proces als onttovering: in een eenzijdig functionele wereld ontstaan vervreemding en een groeiend verlangen naar betekenis. Het systeemplafond, een ruimte die perfect functioneert, maar waarin nauwelijks nog iets wordt ervaren, staat binnen dit project symbool voor deze verarming.

Vanuit deze constatering stelt het afstudeerproject de vraag:

Kan architectuur, via narratief en fictie, bijdragen aan mentale verrijking en zo een tegenwicht bieden aan een overgeconstrueerde realiteit?

Om deze vraag te onderzoeken brengt het project filosofische analyse, dromen, literatuurstudie en magisch realisme samen met experimenteel architectonisch ontwerp. Via tekeningen, ruimtelijke studies en tussenontwerpen wordt onderzocht hoe architectuur verder kan reiken dan efficiëntie en functionaliteit. Architectuur wordt daarbij zowel metaforisch als oplossingsgericht ingezet.

Uit dit proces ontstaat het concept ‘Form is Fiction follows Form’: een benadering waarin architectuur niet uitsluitend een functioneel instrument is, maar ook fictie kan dragen, nieuwe werkelijkheden kan suggereren en ruimte kan bieden aan mentale exploratie. Het onverklaarbare, symbolische en imaginaire krijgt daarmee opnieuw een plaats binnen de architectuur.

Het Europese parlementsdistrict in Brussel vormt het werkveld. Door het district als één geheel te benaderen, bijna als een kathedraal, ontstaat een alternatieve werkelijkheid waarin ruimte, bewustzijn en verbeelding met elkaar verweven raken. Binnen het stedelijke complex ontvouwen zich magisch-realistische sequenties waarin fictie en realiteit voortdurend in elkaar overlopen.

Het ontwerp vormt Het Rariteitenkabinet: een architectonische ervaring waarin de theorie zowel fysiek als metaforisch wordt vertaald. Zo ontstaat Pluxor, een plein geïnspireerd op Freuds ijsbergtheorie waar emoties onder het oppervlak voelbaar worden; het Ministerie van Tijdloosheid, waar vloeibare tijd ruimte geeft aan dromen; De Epistemische Breuk, waarin de vanzelfsprekendheid van natuurwetenschappelijke logica wordt losgelaten; en een reeks breakout, cellen die uitnodigen tot afzondering en innerlijke reflectie.

Met deze benadering sluit het project aan bij de traditie van kritisch-utopische architectuur uit de jaren zestig en zeventig, de capriccio’s van Piranesi, de verbeeldingskracht van Juvarra en de Architecture Parlante, evenals bij een bredere historische traditie van architecturale droom- en verbeeldingswerelden.

Het ontwerp doorbreekt het bestaande rationele grid en introduceert een nieuw narratief waarin de bezoeker verandert in een dromer. Architectuur wordt niet langer uitsluitend een antwoord op een programma, maar een uitnodiging tot mentale beweging.

Het Rariteitenkabinet is daarmee zowel ontwerp als manifest: een pleidooi voor architectuur die meer doet dan functioneren. Architectuur die ruimte opent om te dwalen, te dagdromen en opnieuw betekenis te vinden en die ons uitnodigt het magische midden terug te vinden, in onszelf en in de wereld.